Devasa Hayalim Cern (Sörn) Gezisi Notları Metni Cevapları Sayfa 198-199-200-201-202-203-204-205

Düşünelim – Tartışalım

1. İnsanoğlu bilimsel ve teknolojik gelişimini hayallerine borçludur. İnsanoğlu uçmayı hayal etti, uçaklar yaptı; balıklara özendi, denizaltılar yaptı; uzak diyarlar keşfetti.

İnsanlık için, ülkeniz için, kendiniz için kurduğunuz hayalleriniz var mı? Anlatınız.

DEVASA HAYALİM CERN GEZİSİ NOTLARI

Bundan yıllar yıllar önce gönüllü olarak fizik üzerine videolar izleyeceksin, büyük patlamayı, evrenin oluşumunu merak edeceksin bir de fizik merakının peşinden Cern’e ziyarete gideceksin deseler gözlerimi devirip gülerdim. Sayısal bölüm seçmiş biri olarak lisede her fizik sınavından önce tüm soruların çözümlerini ezberlerdim. Sınavda iyi not alırdım ancak sonrasında gerçekten öğrenmediğim için her şeyi unutur giderdim. Üniversiteye giriş sınavında fizik bölümüne çok yanlış yaparım ve puanım düşer diye hiç dokunmadım. Ama coğrafya ve tarihi hatasız tamamladım. Değişim gerçekten de kaçınılmaz bir şey.

Aradan yıllar yıllar geçti; TED (Türk Eğitim Derneği) video’ları, bazı kitaplar, eşimin aşırı fizik sevgisi ve evde sürekli fizik konuşması derken fiziksever oldum. Fizik sevgimin arkasında evrenin ve dünyanın oluşumunu açıklayan en mantıklı araç olması, “zaman” kavramının ne olduğuna dair bazı cevaplar sunması gibi mantıklı nedenler var. (…)

Çok gezen ve amatör fiziksever olarak bir süredir Cern’e gitme hayalleri kuruyordum. Sonunda nisan ayının başında hayallerim gerçek oldu. Şimdi sizi de peşime takıp Cern’ün İsviçre’deki kampüsünü adım adım gezdiğim o harika güneşli güne götürmek ve olanları anlatmak isterim dostlar. Daha fazla konuşmadan Cern gezisi notlarım ve fotoğraflarım ile sizleri baş başa bırakıyorum.

CERN NEDİR? BURADA NELER YAPILIR?

Tam açılımı Fransızca olarak, Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire (Konsey Öropen Pur La Röşerş Nükleer), “Avrupa Nükleer Merkezi” olarak dilimize çevriliyor. Cern, dünyanın en büyük parçacık fiziği laboratuvarı. Cern, Avrupa ekonomik ve bilimsel gelişmeler anlamında İkinci Dünya Savaşı’nın enkazından çıkmaya çalışırken 1954 yılında on iki ülkenin katılımı ile kuruluyor. Günümüzde yirmi iki tam üyesi var. Türkiye ortak üye statüsünde, yani henüz tam üye değil.

Cern’ün kuruluş ve araştırmalarının amacı, evreni açıklama ve anlamamızı geliştirmek, parçacıkları çalışmak, maddeyi ve onu bir araya getiren etmenleri incelemek olarak belirtiliyor. Ayrıca kalıcı konuklar, dönemsel çalışanları kabaca hesaplayınca yüzden fazla ülkeden on iki bine yakın bilim insanını devasa kampüslerinde barındırıyor. Kampüsler gerçekten de araba ile uzun uzun gezilecek kadar büyük.

“Cern’de tam olarak ne yapılıyor?” derseniz, kuruluş amacı olan “insan bilgisini hep daha ileriye götürme” ilkesine uygun sayısız araştırma yapılıyor. Bu araştırmaların sonucu harika fizik buluşları olduğu gibi günlük hayatta işimize yarayacak (misal kanser tedavi alanında, yazılım alanında veya bina yalıtım alanında vb.) teknolojiler geliştiriliyor. Zaten sayısız milletten bu kadar zeki insanı bir araya getirince harika işler ve buluşlar çıkması beklenen bir şey.

Hem biraz parçacık fiziği dinlemek hem evrenin yolculuğunu öğrenmek hem de bu aşırı bilimsel ortamda bulunup umut ve ilhamla dolmak için Cern’e gidilir.

CERN GEZİSİ REZERVASYON

Cern’e gitmeye karar verdiniz diyelim ama hemen akşamdan sabaha gitmek mümkün değil. (…)

Rezervasyon yaptırmadan gezemiyorsunuz ve genelde iki hafta sonrasına kadar tarihler rezervasyona açık oluyor. Tüm turlar rehberli (…) bir de turlar İngilizce veya Fransızca. Mutlaka rezervasyon yaptıracağınız turun diline dikkat edin.

CERN GEZİSİ ULAŞIM

Cern’e gitmek için en mantıklı nokta İsviçre’nin Cenevre kenti. Zira şehir merkezinden yirmi dakikalık bir tramvay yolculuğu ile kapısına kadar gidebiliyorsunuz. Cenevre’de havalimanına inince veya otelinize giriş yapınca iki gün geçerli ücretsiz ulaşım kartı veriyorlar. Bu kart ile merkez tren garından on sekiz numaralı tramvaya bindiniz mi yirmi dakika sonra Cern’ün kapısındasınız. Hem de ücretsiz… Bir de burayı dağ başında uzak ve izole bir yer sanmayın, yerleşim yerlerine oldukça yakın.

CERN KAMPÜSÜ

Tüm lojistik detayları ayarladıktan sonra Cern kampüsüne varıyoruz. Burası “kampüs” ancak bence “kasaba” denmeli. Zira bir kısmı İsviçre’de ve araba ile gezilecek kadar büyük. Diğer bir kısmı sınırın ötesinde Fransa’da ve gene çok büyük. Maalesef her yeri kafamıza göre gezemiyoruz. Rehberli turlarda rehberin yönlendirmesi ile geziyoruz.

Kampüslerde ilk dikkatimi çeken, sokak adlarının bilim adamlarının adları olmasıydı. Ancak sokak isimlerindeki bu yaratıcılık bina isimlerine yansımamış. Binaların isimleri yoktu, numaraları vardı. “Dokuz numaralı binada buluşalım.” misali. Sokak isimlerinde Einstein’a (Aynştayn) biraz torpil geçilmiş, en büyük ve işlek caddelerden biri onundu. İkinci dikkatimi çeken nokta binaların dışı ve içi “önemli olan fonksiyonellik, estetik değil.” mantığı ile olabildiğince basit, sade ve abartıdan uzak. Genelde “Biçime değil içeriğe bakalım.” kafasında olduğum için ben sevdim. Benim öğrenci olduğum yılların devlet okulları gibiydi pek çok yer. Ancak süper ileri teknoloji, her yer ekran, uçan kaçan beklentiler içindeyseniz olmayın derim. (…)

Çok özetle Cern’de, maddeler atom altı parçacıklarına ayrılıyor; bol enerji, manyetik alan ve hızlandırma ile manipüle edilip gözlemleniyor. Bu deneyler sonucu başta “Evren nasıl oluştu?” olmak üzere sayısız soruya cevap arıyoruz bizler de. İyi ki ikinci Dünya Savaşı’ndan sonra Cern kurulmuş! İyi ki başta ben olmak üzere pek çoğumuzun algısının ötesinde işler yapıyorlar! Yaşasın bilim!

Her şeyi anlamasak da araştırıp bir şeyler öğrenmek bile çok çok heyecanlı. Stephen Hawking’in

(Sıtivın Havking) 2013 yılında söylediği gibi “Yerdeki ayaklarınıza değil, yukarıdaki yıldızlara bakmayı unutmayın. Gördüklerinizi anlamlandırmaya çalışın ve evreni neyin var ettiğine yönelik o çocuksu meraka sıkı sıkı tutunun.”

Zeynep CANSOYLU

(Kısaltılmıştır.) 

2. ETKİNLİK 

Anlamını tahmin ettiğiniz bu kelimelerin Türkçelerini öğreniniz ve bu kelimeleri cümle içinde kullanınız.

→ Derbi maçta stat tam doluydu.
→ Üniversiteyi yeni yerleşkeye taşıma kararı aldılar.

→ Çevredeki herkese konumuna göre davranılmalıdır.
→ Ulaşım hizmeti veren bir firmayla görüşmeye gideceğim.
→ İş yerindeki bazı kişiler, insanları çıkarlarına göre yönlendiriyorlar.

3. ETKİNLİK 

Aşağıdaki soruları cevaplayarak okuduğunuz metnin türünü belirleyiniz.

Metinde ne anlatılmaktadır?

İsviçre’de bulunan CERN ve orada yapılan çalışmalar anlatılmaktadır.

Yazarın amacı nedir?

Gezdiği gördüğü yerleri okurlarına anlatmaktadır.

Metni okurken kendinizi nasıl hissettiniz?

Anlatılan yerleri görme arzusu içimde uyandı.

Metnin türü nedir?

Gezi yazısı

4. Etkinlik

Yazar metnin ilk paragrafında hangi şaşkınlığından söz ederek değişimin kaçınılmaz bir şey olduğunu belirtiyor? Aşağıya yazınız.

Yazar, fizik üzerine videolar izlediği ve büyük patlamayı, evrenin oluşumunu merak ettiği zamanlarda, sayısal bölümde okuyan biri olarak her fizik sınavında tüm soruların çözümlerini ezberler ve iyi not alırdı. Fakat sınavdan sonra her şeyi unuturdu. Üniversite sınavında ise yanlış yapma korkusuyla fizik bölümüne girmeyi tercih etmedi. Coğrafya ve tarihi ise hatasız tamamladı.

Yazar, bu durumun şaşırtıcı olduğunu ve fizikle olan ilişkisinin zamanla nasıl değiştiğini anlatıyor.

5. Etkinlik

Metinle ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız.

1. Cern’ün dilimizdeki karşılığı nedir?

Cern’ün dilimizdeki karşılığı “Avrupa Nükleer Merkezi”dir.

2. Burası ne zaman, hangi amaçla kurulmuştur?

1954 yılında evreni açıklama ve anlamamızı geliştirmek, parçacıkları çalışmak, maddeyi ve onu bir araya getiren etmenleri incelemek amacıyla kurulmuştur.

3. Bu araştırma merkezi kaç ülkenin katılımıyla kurulmuştur? Ülkemiz bu ülkelere dâhil midir?

12 ülkenin katılımıyla kurulmuştur. Ülkemiz bu ülkelere dahil değildir.

4. Cern’ü diğer laboratuvarlardan ayıran özellikler nelerdir?

Harika fizik buluşlarının yapılmasının yanında günlük hayatta işimize yarayacak teknolojiler de geliştirmeleridir.

5. Bu merkezde araştırma ve buluş yapan kişilerin ortak özellikleri neler olabilir?

Bu merkezde araştırma ve buluş yapan kişilerin ortak özelliği zeki olmalarıdır.

6. Bilim insanları burada insanlığa hangi alanlarda hizmet etmektedir?

Burada başta fizik (parçacık fiziği) çalışmaları yapılıyor. Bunun yanında kanser tedavisi, yazılım, bina yalıtımı gibi alanlarda da teknolojiler geliştirilmektedir.

7. Cern’e gitmek için önceden yapmamamız gereken şeyler nelerdir?

Cern’e gitmek için önceden mutlaka rezervasyon yapılmalıdır. Rezervasyon yaptırılacak turun diline dikkat edilmelidir çünkü turlar İngilizce ve Fransızca yapılmaktadır.

8. Yazara göre bu laboratuvara ulaşmanın en kolay yolu nedir?

Yazara göre bu laboratuvara ulaşmanın en kolay yolu, Cenevre’den yirmi dakikalık bir tramvay yolculuğudur. Verilen ücretsiz yolcu kartıyla merkez tren garından 18 numaralı tramvay 20 dakikada Cern’ün kapısına ulaşmaktadır.

9. Yazar, Cern kampüslerinin yapısal özellikleriyle ilgili neleri vurgulamıştır?

Kampüsler birer kasaba kadar büyükmüş. Bir kısmı İsviçre bir kısmı Fransa’da kalıyormuş. Sokaklara bilim adamlarının isimleri verilmiş. Binalar ise isim vermek yerine numaralandırılmış. Binaların dışı ve içi sade, basit ve abartıdan uzakmış.

6. ETKİNLİK

Sınıf arkadaşlarınızla Cern’e gittiğinizi varsayınız. Oradaki bilim insanlarına soracağınız sorular neler olurdu? Aşağıya yazınız. Arkadaşlarınızla bu soruların cevaplarını tartışınız.

CERN gibi büyük bir araştırma merkezine gittiğimizde, pek çok ilginç soruyla karşılaşabiliriz. İşte sınıf arkadaşlarımla birlikte CERN’de bilim insanlarına sormak isteyeceğimiz bazı sorular:

1. Hangi deneyler CERN’de şu anda yapılıyor ve bu deneylerin amacı nedir?
2. Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC) nedir ve hangi amaçlarla kullanılıyor?
3. LHC’nin çalışma prensibi hakkında daha fazla bilgi alabilir miyiz? Parçacıkların çarpışması nasıl gerçekleşiyor ve bu çarpışmaların bilimsel araştırmalara katkısı nedir?
4. Hangi parçacıklar ve temel kuvvetler üzerinde araştırma yapıyorsunuz?
5. CERN’deki bilim insanlarının en son keşifleri nelerdir ve bu keşiflerin önemi nedir?
6. Kuantum fiziği ve parçacık fiziği gibi alanlardaki araştırmalarınızın günlük yaşamımıza nasıl katkı sağladığını düşünüyorsunuz?
7. CERN’deki bilimsel araştırmalara katılmak veya burada çalışmak için hangi tür eğitim ve yetenekler gereklidir?
8. CERN’deki araştırma faaliyetlerinin çevresel etkileri hakkında bilgi alabilir miyiz? Çalışmalarınızın çevreye olan etkilerini nasıl minimize ediyorsunuz?
9. Gelecekteki projeleriniz ve hedefleriniz nelerdir? CERN’de ne gibi yeni gelişmeler bekliyoruz?
10. Bilim ve teknoloji alanında kariyer yapmak isteyen gençler için CERN’de staj veya çalışma fırsatları var mıdır?

Bu sorular, CERN’deki araştırma faaliyetleri hakkında daha derinlemesine bir anlayış kazanmamıza ve bilim insanlarının çalışmalarını daha iyi anlamamıza yardımcı olabilir. Arkadaşlarımızla bu soruları tartışarak CERN’deki bilimsel keşifler hakkında daha fazla bilgi edinebiliriz.