Ünsüz Türemesi
Ünsüz Türemesi
BİR ANDA ORTAYA ÇIKAN İKİZLER (Ünsüz Türemesi)
Merhaba arkadaşlar! Bugün kelimelerin içinde saklanan ve bir anda ortaya çıkarak bizi şaşırtan gizemli ikiz harfleri, yani ünsüz türemesini öğreneceğiz.
Bazı Kelimelerin Gizli İkizleri Vardır!
Türkçede genellikle Arapçadan dilimize geçmiş bazı tek heceli kelimeler vardır. Bu kelimeler, yanlarına ünlü harfle başlayan bir ek veya “etmek”, “olmak” gibi bir yardımcı fiil geldiğinde sanki kendilerini daha güçlü hissetmek için gizli ikizlerini çağırırlar.
Bir anda ortaya çıkan bu yeni ve aynı ünsüz harfe türeme diyoruz. Bu olayın adı da ünsüz türemesidir. Bazen bu olaya ünsüz ikizleşmesi de denir.
Haydi bu ikizlerin ne zaman ortaya çıktığını örneklerle görelim:
1. “etmek” ve “olmak” Yardımcı Fiilleriyle Birleşirken
Bu, ünsüz türemesinin en sık görüldüğü durumdur. Kelimenin sonundaki ünsüz, yardımcı fiil gelince ikizini yanına çağırır.
- his + etmek → hissetmek
- af + etmek → affetmek
- zan + etmek → zannetmek
- hâl + olmak → hâllolmak
- ret + etmek → reddetmek (Burada “t” hem ikizini çağırmış hem de yumuşamış!)
Cümle içinde görelim:
- Onun ne demek istediğini hissettim.
- Annem, kardeşim yaramazlık yapınca onu affetti.
- Bu zor matematik problemi sonunda hâlloldu.
2. Ünlüyle Başlayan Ek Aldığında
Yine aynı özel kelimeler, ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında da sondaki ünsüzleri ikizlenir.
- sır + ı → sırrı
- hak + ı → hakkı
- his + i → hissi
- şık + ı → şıkkı
- hat + ı → haddı (Burada da hem ikizlenme hem yumuşama var!)
Cümle içinde görelim:
- Bu sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.
- Arkadaşının sırrını kimseye söylemedi.
- Her vatandaşın eğitim hakkı vardır.
AMAN DİKKAT!
Bu kural her kelime için geçerli değildir! Sadece “af, his, zan, sır, hak, ret” gibi belli başlı kelimelerde görülür. Örneğin “at” kelimesine “-ı” eki gelince “attı” olmaz, “atı” olur.
