Karagöz Nedir Metni Cevapları Sayfa 178-179-180-181-182-183-184-185

7. SINIF MEB YAYINLARI 6. TEMA 2. METİN

• “Karagöz” sözcüğünün zihninizde uyandırdığı çağrışımlardan dört tanesini yazınız.

Gölge Oyunu, Perde, Dostluk, Kavga

• Sizce Karagöz sadece ramazan ayı eğlencesi midir? Neden?

Karagöz’ün Ramazan ayında daha sık oynandığı doğru olsa da, bence sadece bu ayla sınırlı bir eğlence değildir. Karagöz oyunları her zaman izlenebilir ve keyif alınabilir. Özellikle geleneksel sanatlara ve gölge oyununa ilgi duyanlar için her mevsim keyifli bir seçenek olabilir.

Ayrıca, Karagöz oyunlarının günümüzde farklı platformlarda da yer aldığını biliyorum. Televizyon programları, tiyatro oyunları ve hatta internet üzerinden bile Karagöz ile tanışmak ve bu geleneksel sanatın keyfini çıkarmak mümkün.

Dolayısıyla, Karagöz’ü sadece Ramazan ayı ile sınırlamak yerine, her zaman ilgi duyulabilecek ve keyif alınabilecek bir sanat formu olarak görüyorum.

KARAGÖZ NEDİR?

Karagöz, elbette dünyaca tanınan ve sevilen Türk Gölge Tiyatrosu’nun ismidir.

Ama daha önce Karagöz, Türk Halk Tiyatrosu’nun bir dalıdır. Diğer ismi Türk Gelenek Tiyatrosu olan ve kökü Orta Asya’ya giden öz tiyatromuzun diğer dalları da orta oyunu, meddahlık, kukla, köy ve tulûat1 tiyatrosudur.

Dolayısı ile bu dalların hepsinin ortak özellikleri vardır ve Karagöz de bunun içindedir.

Bu ortak özellikler; gösterilerin güldürücü ve eğlendirici amaçlı olması, seyircilerle bağ kurulması ve önceden bir ezberleme gereğinin bulunmamasıdır.

Yani, Karagöz’ü örnek alırsak sanatçı oynatacağı oyunu özetle bilir fakat ezberlemez ve isterse seyircilerle de konuşarak konuyu serbest olarak perdede işler. Bu olaya “tulûat” ve günümüzde “doğaçlama” denilmektedir.

Karagöz, Türk Halk (Gelenek) Tiyatrosu’nun özüdür ve son temsilcidir.

Karagöz, aynı zamanda bu gösterilerin başoyuncusunun da ismidir.

Arkadaşı ise bilindiği gibi Hacivat’tır.

Elimizdeki kesin olmayan bilgilere göre bu gösterinin yedi yüz yıl kadar önce başladığı kabul edilse de bu iki arkadaşın gerçekten yaşayıp yaşamadıkları hakkında bir bilgi bulunmamaktadır.

Karagöz gösterilerinde neşe, şiir, müzik, taklit, dans, folklor da vardır ve her gösterinin sonunda bir öğüt verilir.

Karagöz, sadece ramazan eğlencesi değildir. Her zaman, her yerde perde kurulabilir. Karagöz, çocuk eğlencesi de değildir ve bütün insanların içindeki çocuklar içindir.

Çizgi film, sinema ve televizyon yok iken Karagöz vardı ve bu güzel gösteriler Asya’da, Avrupa’da ve Afrika’da yüzlerce yıl her yaştan, herkesi eğlendirdi. Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra da birçok ülkede iz bıraktı. (…)

Eskiden kahvehanelerin ismi “kıraathane” idi ve buralar birer küçük kültür sanat merkezi gibi çalışırlardı. Saz şairleri gelir, kukla sahneleri kurulur, meddahlar hikâyeler anlatır, Karagöz oynardı.

Hiçbiri olmazsa bir kişi kitap okur ve müşteriler onu dinlerdi.

Karagöz sanatçıları çok usta kişilerdi ve çok sevilirlerdi. Gerekirse kukla da oynatabilir, meddahlık yapabilir veya ilgili bir tiyatro gösterisinde görev alabilirlerdi. Ancak hepsinin geçim sebebi ile asıl bir meslekleri vardı. Ki bu yüzden Camcı İrfan, Şekerci Cemil, Kâtip Salih… gibi isimlerle tanınırlardı.

Osmanlı İmparatorluğu içinde Karagöz en çok İstanbul’da perde kurar ve yine en çok ramazan ayında gösteriler olurdu. Sarayda padişah için Karagöz oynatan ise çok usta sanatçı kabul edilir ve ünlü olurdu. Ramazanın elbette ayrı bir yeri vardı. Çadırlarda, çayırlarda, salonlarda, büyük evlerde ve kahvehanelerde ay boyuncu kukla, ortaoyunu, meddah ve

Karagöz gösterileri devam ederdi. Bir mahalle kahvehanesi ile anlaşan Karagöz sanatçısı her gece ayrı bir oyun sunmak zorunda idi. Çünkü seyirciler mahallede oturanlardı.

Karagöz sanatçısının yardımcıları olurdu. İşe yeni giren, malzemeleri taşımak görevi ile başlar ve zamanla yükselerek def çalmasını, ustaya yardım etmesini öğrenir ve sonunda törenle “usta Karagöz sanatçısı” olurdu.

Yani çıraklık yolu ile bir yandan da bu gösterilerde genç sanatçılar yetişirdi.

Ancak geçmişte tiyatro salonlarının, sonra sinemaların ve günümüzde de televizyonların etkisi ile Karagöz gösterileri azaldı ve günümüzde bir elin parmakları kadar yaşlı sanatçı kaldı. Yeteri kadar genç sanatçı da yetişemedi.

Günümüzdeki Karagöz sanatçıları aynı zamanda kukla gösterileri de yapmaktadırlar ve isimleri şunlardır: Taceddin Diker, İhsan Dizdar, Orhan

Kurt, Ünver Oral, Metin Özlen, Mustafa Mutlu.

Karagöz, ne yazık ki sahip çıkılmadığı ve sanatçıları onu kendi imkânları ile yaşatmak zorunda kaldıkları için bu duruma düşmüştür. Yine de onlar yurt içinde ve yurt dışında gösteriler yaparak

Karagöz’ü yaşatmak ve tanıtmak için başarı ile çalışmaktadırlar.

Karagöz günümüzde çok seviliyor.

Ayrıca unutulmamalı ki perdesinin önüne oturarak Karagöz seyretmek en güzeli ve en doğrusudur.

Televizyonda onu seyretmek canlı olarak seyretmenin yerini tutamaz!

Üstelik Karagöz gösterileri de günümüzde devamlı bir yenilenme içine gelmiştir ve bu devam etmektedir. Ancak yeniliklerde onun temelinin bozulmaması gerekir.

(…)

Ünver ORAL

Çocuklara Karagöz Hacivat

Söyleşmeleri/Karagöz Nedir?

(Kısaltılmıştır.)

1. ETKİNLİK

a) Okuduğunuz metinde geçen anlamını bilmediğiniz kelimeleri belirleyiniz. Bu kelimelerin anlamlarına ilişkin tahminlerinizi yazınız. Tahminlerinizin doğruluğunu TDK Türkçe sözlükten kontrol ediniz.

Meddah:

                Tahminim: Taklit yapan komedyen

                Sözlük Anlamı: Taklitler yaparak, hoş hikâyeler anlatarak halkı eğlendiren sanatçı

Tuluat:

Tahminim: Bir tiyatro çeşidi

                Sözlük Anlamı: Doğaçlama

Doğaçlama:

Tahminim: Yazılı metni olmadan içinden geldiği oynanan tiyatro oyunu

Sözlük Anlamı: Yazılı metni olmayan, kararlaştırılmış taslağı, yerine, zamanına göre oyuncular tarafından, sahnede yakıştırılan sözlerle tamamlanan oyun

b) Belirlediğiniz kelimeleri anlamlarına uygun olarak birer cümlede kullanınız.

• Meddah, hikâye anlatıcılığı ve doğaçlama yeteneği ile izleyicileri büyüleyen bir geleneksel sanatçıdır.
• Tuluat, belli bir metin çerçevesinde doğaçlama unsurlar barındıran ve seyircilerle etkileşime giren bir tiyatro türüdür.
• Doğaçlama, önceden belirlenmiş bir metin olmadan, anlık olarak yaratılan ve sahnelenen bir sanatsal ifade biçimidir.

2. ETKİNLİK

Aşağıdaki soruları okuduğunuz metinden hareketle cevaplayınız.

1. Türk Gelenek Tiyatrosu’nun türleri ve bu türlerin ortak özellikleri nelerdir?

Türk Gelenek Tiyatrosu’nun türleri, orta oyunu, meddahlık, kukla, köy ve tulûatı tiyatrosudur. Ortak özellikleri gösterilerin güldürücü ve eğlendirici amaçlı olması, seyircilerle bağ kurulması ve önceden bir ezberleme gereğinin bulunmamasıdır.

2. Okuduğunuz metinde Karagöz oyununun hangi özelliklerinden bahsedildiğini anlatınız.

Doğaçlama olması, içeriğinde neşe, şiir, müzik, taklit, dans, folklor barındırması, en çok İstanbul ilinde sergilenmesi, Ramazan aylarında daha çok oynatılması.

3. Karagöz oyununa ait, sizin bildiğiniz özellikler nelerdir?

Metinde bahsedilmeyen, bildiğim Karagöz oyunu özellikleri şunlardır:

• Gölge kuklaları deri veya kartondan yapılır ve içlerine mum ışığı yerleştirilir.
• Karagöz ve Hacivat ana karakterlerdir.
• Karagöz oyunu genellikle iki perdeliktir.
• Perde arkasında birden fazla sanatçı bulunur ve seslendirmeleri yapar.
• Gölge oyunu geleneği günümüzde hala yaşamaktadır ve UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer almaktadır.

4. Metne göre Karagöz oyunları nerelerde oynanırdı?

• Eskiden kahvehanelerde (“kıraathane”)
• Ramazan ayında çadırlarda, çayırlarda, salonlarda, büyük evlerde ve kahvehanelerde
• Günümüzde tiyatrolarda ve festivallerde

5. Karagöz sanatçılarının özelliklerinden üç tanesini söyleyiniz.

• Usta bir şekilde gölge kuklalarını oynatabilirler.
• Doğaçlama yapabilir ve seyirciyle etkileşime girebilirler.
• Meddahlık, kukla ve orta oyunu gibi diğer geleneksel tiyatro türlerinde de yetkin olabilirler.

6. Karagöz sanatçısı olmak ister misiniz? Nedenleriyle açıklayınız.

Karagöz sanatçısı olmak, Türk geleneksel tiyatrosunu yaşatmak ve sonraki nesillere aktarmak açısından önemli bir görevdir. Bu nedenle, Karagöz sanatçısı olmayı birçok açıdan anlamlı buluyorum.

Ancak, Karagöz sanatçılığının zorlukları da vardır. Yeterli ilgi ve desteğin olmaması, maddi sıkıntılar ve yeni neslin bu geleneksel sanata olan ilgisinin azalması gibi problemler göze çarpmaktadır.

Eğer bu problemlerin çözümü için gerekli adımlar atılırsa ve Karagöz sanatçılığına hak ettiği değer verilirse, bu sanatı yaşatmak ve gelecek nesillere aktarmak için çok motive olurum.

7. Karagöz oyunlarını yaşatmak ve sonraki nesillere aktarabilmek için neler yapmak istersiniz?

Karagöz oyunlarını yaşatmak ve sonraki nesillere aktarmak için şu adımlar atılabilir:

• Eğitim: Karagöz gölge oyunu sanatı, ilkokul ve ortaokul müfredatlarına eklenebilir. Bu sayede çocuklar bu geleneksel sanatla tanışabilir ve ilgi duyabilirler.
• Destek: Devlet ve yerel yönetimler, Karagöz sanatçılarına ve tiyatrolarına maddi destek sağlayabilir.
• Festivaller: Karagöz gölge oyunu festivalleri düzenlenerek bu sanata olan ilgiyi artırmak mümkündür.

8. Günümüz Karagöz sanatçılarından biri olsaydınız gençlere hangi tavsiyelerde bulunmak isterdiniz?

Eğer günümüz Karagöz sanatçılarından biri olsaydım, gençlere şu tavsiyelerde bulunurdum:

1. Geleneksel Sanatı Öğrenin: Karagöz gölge oyunu sanatının temellerini sağlam bir şekilde öğrenmek çok önemlidir. Bu, usta Karagöz sanatçılarından ders almak, geleneksel oyunları izlemek ve araştırma yapmak yoluyla yapılabilir.
2. Yaratıcı Olun: Karagöz gölge oyunu geleneksel bir sanattır, ancak aynı zamanda yeniliklere de açıktır. Kendi oyunlarınızı yazabilir, yeni karakterler ve hikayeler oluşturabilirsiniz.
3. Seyircilerle Etkileşime Girin: Karagöz gölge oyunu interaktif bir sanattır. Seyircilerle iletişim kurmaktan ve onları oyuna dahil etmekten çekinmeyin.
4. Teknolojiyi Kullanın: Günümüzde Karagöz gölge oyununu tanıtmak ve daha geniş kitlelere ulaştırmak için teknolojiden yararlanabilirsiniz. Sosyal medyayı kullanabilir, internet üzerinden oyunlarınızı yayınlayabilir ve online atölyeler düzenleyebilirsiniz.

3.ETKİNLİK

Okuduğunuz metinde kullanılan anlatım biçimi ve düşünceyi geliştirme yolları hangileridir? Nedenleriyle birlikte yazınız.

Açıklayıcı anlatım. Metinde amaç okuyucuyu bilgilendirmek, ona bir şeyler öğretmektir. Sade ve anlaşılır bir dil kullanılmıştır.

Düşünceyi geliştirme yolu olarak örneklendirmeden yararlanılmıştır.

4. ETKİNLİK

Gölge oyunu ile ilgili yaptığınız araştırmadan edindiğiniz bilgiler doğrultusunda düşüncelerinizi mantıksal bütünlük içinde arkadaşlarınıza anlatınız.

Gölge oyunu, köklü bir geçmişe sahip ve dünyanın birçok yerinde farklı isimlerle karşımıza çıkan geleneksel bir sanat dalıdır. Asya kökenli olduğu düşünülen bu sanat, Türkiye’de de Karagöz ve Hacivat karakterleri ile özdeşleşmiştir. Gölge oyunu sadece bir eğlence biçimi olmanın ötesinde, toplum eleştirisi, hiciv ve ahlak öğütleri verme gibi önemli işlevler de görmüştür.

Gölge oyununun beni en çok etkileyen yönü, basit materyallerden oluşan figürlerin perdeye yansıttığı büyülü dünyadır. Işık ve gölge oyununun ustaca kullanımı ile izleyiciyi farklı bir boyuta taşıma gücü oldukça etkileyicidir. Karagöz ve Hacivat’ın diyalogları, güncel olaylara ve topluma dair keskin gözlemler içerirken, hicivli ve komik üslupları ile izleyiciyi eğlendirmeyi de ihmal etmezler.

Gölge oyununun sadece geçmişe ait bir sanat dalı olarak değerlendirilmemesi gerektiğine inanıyorum. Günümüzde de farklı yorumlar ve tekniklerle sahnelenen gölge oyunları, her yaştan izleyiciye hitap edebilecek potansiyele sahiptir. Bu geleneksel sanatın modern dünyayla buluşması ve yeni nesillerle tanışması için çalışmalar yapılması önemlidir.

Gölge oyununun günümüzde yaşatılması ve gelecek nesillere aktarılması için şu adımlar atılabilir:

• Eğitim: Gölge oyunu sanatı, ilkokul ve ortaokul müfredatlarına eklenebilir. Bu sayede çocuklar bu geleneksel sanatla tanışabilir ve ilgi duyabilirler.
• Destek: Devlet ve yerel yönetimler, gölge oyunu sanatçılarına ve tiyatrolarına maddi destek sağlayabilir.
• Festivaller: Gölge oyunu festivalleri düzenlenerek bu sanata olan ilgiyi artırmak mümkündür.
• Atölyeler: Çocuklar ve yetişkinler için gölge oyunu yapımı ve oynatma atölyeleri düzenlenebilir.
• Teknoloji Kullanımı: Gölge oyunu sanatı, internet ve sosyal medya gibi platformlar aracılığıyla daha geniş kitlelere ulaştırılabilir.

Gölge oyununun, sadece bir eğlence biçimi olmanın ötesinde, kültürel kimliğimizin önemli bir parçasını oluşturduğuna inanıyorum. Bu geleneksel sanatın değerini korumak ve yaşatmak için hepimize görev düşmektedir.

b) Aşağıdaki “Akran Değerlendirme Formu”nda verilen özelliklere göre arkadaşınızı değerlendiriniz.

b) Paragraftaki geçiş ve bağlantı ifadelerinin metnin anlamına olan katkısını belirleyerek yazınız.

Cümleyi yönlendirmek, farklı yerlere çekmek ve anlamı güçlendirmek için kullanılan çeşitli ifadelerdir.

6. ETKİNLİK

a) Aşağıdaki metni okuyunuz.

KAZAN DOĞURDU

Hoca bir gün komşusundan bir kazan almış. İşi bitince içine bir tencere koymuş, geriye götürmüş.

Komşusu sormuş:

— Hocam, kazanın içindeki ne?

— Yavrusu, demiş Hoca. Senin kazan doğurdu da…

Adam sesini çıkarmadan kazanı almış. Aradan zaman geçmiş. Hoca bir gün yine kazan isteyip almış komşusundan. Fakat geriye vermemiş. Birkaç gün sonra komşusu gelmiş, kazanı istemiş.

Hoca:

— Başın sağ olsun, demiş. Kazan öldü.

Adam şaşırmış:

— Yahu kazan ölür mü hiç?

Hoca kızmış:

— Kazanın doğurduğuna inanıyorsun da öldüğüne neden inanmıyorsun?

Derleyen: Aziz SİVASLIOĞLU

b) Öğretmeninizin yönlendirmesiyle “Kazan Doğurdu” adlı videoyu izleyiniz.

İzlediğiniz video ile verilen metni kahramanlar, mekân, zaman ve olay yönünden karşılaştırarak düşüncelerinizi yazınız.

Bu etkinliği sınıf ortamında yapmalısınız.

8. ETKİNLİK

a) Aşağıda giriş bölümü verilen Karagöz oyununu okuyunuz.

OKURYAZARLIK

(Hacivat, Karagöz’e yetişir.)

HACİVAT: Uğurlar olsun Karagöz’üm! Ben de dükkânıma gidiyordum, birlikte yürüyelim.

KARAGÖZ: Birlikte yün yiyelim.

HACİVAT: Ne yün yemesi canım, yani beraber gidelim.

KARAGÖZ: Hangi berbere gidelim?

HACİVAT: Aaaa, hemen sinirlendirme beni! Yolda yan yana ve konuşarak gidelim diyorum.

KARAGÖZ: İyi ya gidiyoruz işte.

HACİVAT: Neyse, senin hakkında iyi haberler duydum. Çok memnun oldum.

KARAGÖZ: Çok maymun oldunsa bana ne!

HACİVAT: Maymun değil, memnun oldum. Yani duyduğum habere sevindim.

KARAGÖZ: Hangi gazete yazıyor?

(…)

Ünver ORAL

Çocuklara Karagöz Hacivat

Söyleşmeleri/Okuryazarlık

(Kısaltılmıştır.)

b) Okuduğunuz Karagöz oyununu duygu, düşünce ve hayal dünyanıza göre tamamlayarak yazınız. Oyununuzu atasözleri, deyimler ve özdeyişlerle zenginleştiriniz.

Sahne: Karagöz ve Hacivat yolda yan yana yürümektedirler.

Hacivat: Uğurlar olsun Karagöz’üm! Ben de dükkânıma gidiyordum, birlikte yürüyelim.

Karagöz: Birlikte yün yiyelim.

Hacivat: Ne yün yemesi canım, yani beraber gidelim diyorum.

Karagöz: Hangi berbere gidelim?

Hacivat: Aaaa, hemen sinirlendirme beni! Yolda yan yana ve konuşarak gidelim diyorum.

Karagöz: İyi ya gidiyoruz işte.

Hacivat: Neyse, senin hakkında iyi haberler duydum. Çok memnun oldum.

Karagöz: Çok maymun oldunsa bana ne!

Hacivat: Maymun değil, memnun oldum. Yani duyduğum habere sevindim.

Karagöz: Hangi gazete yazıyor?

Hacivat: Gazete değil Karagöz’üm, kulaktan kulağa duyuldu. Artık mahallede itibarın artmış, saygın biri olmuşsun.

Karagöz: (Havaya atlar) Vay canına! Ne güzel haber! Kim demiş bana “Karagöz’den adam olmaz” diye? Gösterdim onlara!

Hacivat: (Sakalını okşar) Evet evet, hak etmişsin. Artık aklını başına almışsın, dürüst bir insan olmuşsun.

Karagöz: (Göğsünü gere) Elbette Hacivat Efendi! Artık ben de bu mahallede saygın bir esnafım. Kimseye borcum yok, harcım yok.

Hacivat: (Göz kırpar) Hatta duyduğuma göre, biriktirdiğin paralarla bir de ev almamışsın mı?

Karagöz: (Gururla) Evet efendim, doğru duydunuz. Artık kendi evimde oturuyorum. Kiracı olmaktan kurtuldum.

Hacivat: (Alkışlar) Maşallah Karagöz’üm, helal olsun sana! Aklını kullanmışsın, emeğinin karşılığını almışsın.

Karagöz: (Teşekkür eder) Sağ olun Hacivat Efendi. Sizin de dualarınız sayesinde oldu bunlar.

(Yürürlerken karşısına Bektaşi Dede çıkar.)

Bektaşi Dede: Selamün aleykum dervişlerim!

Karagöz & Hacivat: Aleykümselam Dede Efendi! Hoş geldiniz!

Bektaşi Dede: Ne haber ne var dervişlerim? Görüyorum ki keyfiniz yerinde.

Hacivat: Keyfimiz gayet yerinde Dede Efendi. Karagöz’üm de artık aklını başına almış, saygın bir insan olmuş.

Bektaşi Dede: (Karagöz’e döner) Maşallah Karagöz’üm! Bu güzel haberi duymak beni de mutlu etti.

Karagöz: Teşekkür ederim Dede Efendi. Artık ben de bu mahallede saygın bir esnafım. Kimseye borcum yok, harcım yok.

Bektaşi Dede: (Güler) Ne diyelim dervişlerim, “Er geç her güzellik gelir başa.” Sen de doğru yolu bulmuşsun, helal olsun sana!

Hacivat: (Bektaşi Dede’ye döner) Dede Efendi, biz de Karagöz’e akıl verdik, öğütler sunduk.

Bektaşi Dede: (Sakalını okşar) Herkes nasibini alır dervişim. Önemli olan doğru yolda yürümek ve yılmadan çabalamak.

(Üçü sohbet ederek yola devam ederler.)

Oyunun Sonu

Duygu ve Düşünceler:

Bu oyunda Karagöz’ün geçirdiği değişim ve bu değişimin ona kazandırdıkları işleniyor. Karagöz’ün başlangıçta tembel ve sorumsuz biri olduğu, ancak zamanla aklını başına alarak saygın bir insan haline geldiği görülüyor. Bu değişimin arkasında Hacivat ve Bektaşi Dede’nin nasihatleri ve Karagöz’ün kendi çabası yatmaktadır. Oyun, bize çalışmanın, dürüstlüğün ve aklın önemini hatırlatıyor.